Αγαπητοί γονείς, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλες και όλους που επικοινώνησαν μαζί μου τις τελευταίες μέρες σχετικά με το θέμα των γονεϊκών μύθων, δηλαδή όλων εκείνων των πεποιθήσεων που σχετίζονται με την ανατροφή των παιδιών και ενώ στερούνται επιστημονικής τεκμηρίωσης, συνεχίζουν να επηρεάζουν τις γονεϊκές πρακτικές.
Πρόκειται για ένα διαχρονικό φαινόμενο, καθώς, σε κάθε κοινωνία βρίσκουμε ισχυρές πεποιθήσεις που επηρέαζαν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα παιδιά. Παραδόξως, οι μύθοι αυτοί όχι μόνο δεν έχουν υποχωρήσει, όπως θα περιμέναμε με την άμεση πρόσβαση στην πληροφορία που μας προσφέρει η τεχνολογία, αλλά φαίνεται πως αναπαράγονται και διαδίδονται πιο έντονα από ποτέ.
Φυσικά, ο σκοπός του σημερινού μας άρθρου δεν είναι να αναλύσουμε το φαινόμενο της παραπληροφόρησης αλλά να στηρίξουμε τους γονείς που μπορεί να αισθάνονται μπερδεμένοι και τα παιδιά που υφίστανται τις συνέπειες αυτού του φαινομένου.
Πιστεύουμε πως αποδομώντας τους γονεϊκούς μύθους, ενισχύουμε τη φροντίδα, την κατανόηση και την στήριξη που προσφέρουμε στα παιδιά.
Σε αυτήν την κατεύθυνση, λοιπόν, θα ξεκινήσουμε σήμερα με την ομαδοποίηση των πιο συχνών και επίμονων γονεϊκών μύθων όπως αυτοί αναγνωρίστηκαν από την κοινότητα μας και στη συνέχεια θα παραθέσουμε κάποια από τα επιστημονικά στοιχεία που έχουμε στη διάθεση μας σχετικά με αυτές τις κατηγορίες. Σίγουρα χρειάζεται πολύ πιο ουσιαστική ανάλυση και ελπίζω πως η επικοινωνία μας, που ήδη ξεκίνησε με όσα μοιραστήκατε μαζί μου σχετικά με αυτό το θέμα, θα γίνει η αφορμή για μια συζήτηση που θα εμβαθύνει στις δυσκολίες των «σωστών» απαντήσεων αλλά και τις αιτίες πίσω από την επιμονή των «μύθων» της γονεϊκότητας.
Για την καλύτερη κατανόηση του κειμένου έχω χρησιμοποιήσει ενδεικτικά κάποιες διατυπώσεις – όπως ακριβώς μοιράστηκαν μαζί μου από την κοινότητα μας – που εκφράζουν τους συγκεκριμένους μύθους.
1. Συναισθηματική Ανάπτυξη και Ανάγκη Εγγύτητας
Μύθοι:
- “Τα μωρά είναι χειριστικά”
- “Πρέπει από νωρίς να ξεκολλάει από τη μαμά”
- “Τα αγόρια δεν πρέπει να τα αγκαλιάζεις συχνά για να μάθουν να είναι δυνατοί”
Αλήθεια: Τα βρέφη δεν έχουν τη γνωστική ικανότητα για χειρισμό. Η εγγύτητα και η αγκαλιά αποτελούν βασικά εργαλεία ρύθμισης και συναισθηματικής ασφάλειας. Η ενσυναίσθηση και η αγκαλιά δεν κάνουν τα παιδιά πιο αδύναμα αντιθέτως τα ενδυναμώνουν.
Siegel, D.J. & Bryson, T.P. (2012). “The Whole-Brain Child”. Delacorte Press.
2. Ανθεκτικότητα και Διαχείριση Δυσκολιών
Μύθοι:
- “Χρειάζεται αυστηρότητα – δεν χρειάζεται να τα εξηγείς όλα”
- “Αν ωραιοποιούμε τα πράγματα, τα προστατεύουμε”
- “Η τιμωρία στο σπίτι έχει τα ίδια αποτελέσματα με τη σχολική πειθαρχία”
Αλήθεια: Η ψυχική ανθεκτικότητα αναπτύσσεται μέσα από τη σύνδεση, την καθοδήγηση και την ασφαλή έκθεση σε δυσκολίες. Η τιμωρία δεν διδάσκει – η καθοδήγηση διδάσκει. Η υπερπροστασία δυσκολεύει την ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτορρύθμισης.
Center on the Developing Child at Harvard University (2015). “Supportive Relationships and Active Skill-Building Strengthen the Foundations of Resilience.”
Greene, R. (2009). “Lost at School”. Scribner.
3. Συμπεριφορά, Μάθηση και Επιβράβευση
Μύθοι:
- “Τα παιδιά πρέπει να είναι συνεχώς απασχολημένα”
- “Η επιβράβευση με αυτοκόλλητα ή με δώρα μαθαίνει τα παιδιά να συμπεριφέρονται”
- “Δεν χρειάζεται να ψάχνουμε για υποστήριξη – όλα θα φτιάξουν με την ηλικία”
Αλήθεια: Η πλήξη είναι βασικό στοιχείο της δημιουργικότητας. Η εσωτερική παρακίνηση ενισχύεται όταν η μάθηση έχει νόημα, όχι όταν ανταμείβεται μηχανικά. Η πρώιμη παρέμβαση είναι κρίσιμη !
Gray, P. (2013). “Free to Learn”. Basic Books.
Ryan, R.M. & Deci, E.L. (2000). “Intrinsic and Extrinsic Motivations: Classic Definitions and New Directions”. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67.
Guralnick, M.J. (2011). “Why Early Intervention Works: A Systems Perspective”. Infants & Young Children, 24(1), 6-28.
4. Έμφυλα Στερεότυπα
Μύθοι:
- “Τα αγόρια δεν κλαίνε”
- “Οι κοτσίδες είναι για κορίτσια”
- “Τα αγόρια δεν παίζουν με κούκλες”
- “Ο χορός είναι για κορίτσια”
Αλήθεια: Τα συναισθήματα, η έκφραση και το παιχνίδι δεν έχουν φύλο. Τα στερεότυπα περιορίζουν τις εμπειρίες, τις επιλογές και την αυτοαντίληψη των παιδιών.
Eliot, L. (2009). “Pink Brain, Blue Brain”. Houghton Mifflin Harcourt.
Kane, E.W. (2006). “‘No Way My Boys Are Going to Be Like That!’: Parents’ Responses to Children’s Gender Nonconformity”. Gender & Society, 20(2), 149–176.
5. Ανάπτυξη της Προσωπικότητας και των Ικανοτήτων
Μύθοι:
- “Μεγαλώνουν με τους ίδιους γονείς – μα πώς βγαίνουν τόσο διαφορετικά;”
Αλήθεια: Κάθε παιδί είναι μοναδικό, με διαφορετική ιδιοσυγκρασία και ανάγκες. Η ανάπτυξη είναι πολυπαραγοντική, επηρεασμένη από γενετικούς, περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως σημαντική είναι η ποιότητα της σχέσης ανάμεσα στους γονείς και τα παιδιά.
Plomin, R. (2018). “Blueprint: How DNA Makes Us Who We Are”. MIT Press.
Shonkoff, J.P. & Phillips, D.A. (2000). “From Neurons to Neighborhoods: The Science of Early Childhood Development”. National Academy Press.
6. Διατροφικοί Μύθοι και Παιδική Ανάπτυξη
Μύθος:
- “Το πρωινό είναι το πιο σημαντικό γεύμα της ημέρας”
- “Η ζάχαρη κάνει τα παιδιά υπερκινητικά”
- “Αν δεν τρως, δεν θα ψηλώσεις”
Αλήθεια: Το πρωινό μπορεί να είναι ωφέλιμο για την ενέργεια και την προσοχή, ειδικά στα σχολικά πλαίσια, αλλά δεν είναι απαραίτητα το πιο σημαντικό γεύμα για όλους. Η συνολική ποιότητα της διατροφής και η ανταπόκριση στις ανάγκες του σώματος έχουν μεγαλύτερη σημασία. Επίσης, η ζάχαρη δεν προκαλεί υπερκινητικότητα σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα – η αντίληψη αυτή ενισχύεται κυρίως από τις προσδοκίες των ενηλίκων και το περιβάλλον.
Betts, J.A. et al. (2014). “The causal role of breakfast in energy balance and health: a randomized controlled trial in lean adults.” American Journal of Clinical Nutrition, 100(2), 539–547.
Timlin, M.T. & Pereira, M.A. (2007). “Breakfast frequency and quality in the etiology of adult obesity and chronic diseases.” Nutrition Reviews, 65(6), 268–281.
Θα παρατηρήσετε πως από τις κατηγορίες που μοιράζομαι μαζί σας σήμερα λείπουν οι «μύθοι» που σχετίζονται με τον ύπνο των παιδιών. Αυτή είναι μια συνειδητή επιλογή καθώς κρίθηκε σκόπιμο να αφιερώσουμε ένα ξεχωριστό άρθρο μόνο για αυτό το θέμα.
Η συνέχεια στο επόμενο άρθρο !
Dorothy SNOT's Essential Reads 